Co naprawdę oznacza „non profit”?
Fundacja zawsze ma charakter non profit. Oznacza to, że nie wypłaca dywidendy i nie dzieli zysku między fundatorów, członków zarządu czy pracowników. Celem jej powołania jest działalność społecznie lub gospodarczo użyteczna.
Nie oznacza to jednak, że fundacja nie może zarabiać. Może, ale każdy dochód musi być przeznaczony na realizację celów statutowych.
Nie oznaczo to też, że osoby zaangażowane w fundacji nie mogą zarabiać. Więcej o tym pisaliśmy w tym artykule.
Skąd fundacje biorą pieniądze?
Źródła finansowania fundacji są zróżnicowane – od darowizn po działalność gospodarczą. Opisaliśmy je szerzej we wpisie Skąd fundacje biorą pieniądze?.
Najczęstsze to:
- darowizny od osób fizycznych,
- darowizny od firm,
- 1,5% podatku (dla OPP),
- dotacje i granty,
- przychody z działalności odpłatnej pożytku publicznego,
- przychody z działalności gospodarczej.
Rodzaje działalności fundacji – zasady i różnice
Fundacja nie musi ograniczać się tylko do projektów finansowanych darowiznami. Prawo daje jej możliwość prowadzenia trzech rodzajów działalności, które różnią się zasadami, formalnościami i konsekwencjami podatkowymi.
Działalność nieodpłatna
To podstawowa forma działania fundacji. Oznacza działania w ramach realizacji celów statutowych fundacji, gdzie odbiorcy nie płacą za udział w projektach, a koszty są pokrywane z darowizn, 1,5% podatku czy dotacji.
Przykład: rehabilitacja dzieci finansowana ze środków przekazanych przez darczyńców.
Plusy to przede wszystkim:
- łatwość do prowadzenia,
- zgodność z misją fundacji,
- dobry odbiór przez otoczenie.
Z kolei minusy to:
- brak przychodów własnych (środków wypracowanych w wyniku sprzedaży),
- pełna zależność od darczyńców i grantodawców.
Działalność odpłatna pożytku publicznego
To działalność statutowa pożytku publicznego, za którą organizacja pobiera opłaty, ale tylko do wysokości kosztów. Dochód nie jest dozwolony. Poza tym wynagrodzenia osób realizujących działania nie mogą przekraczać trzykrotności przeciętnej krajowej.
Przykład: płatne warsztaty dla seniorów z cyberbezpieczeństwa, w których opłaty uczestników dokładnie bilansują koszty organizacji.
Wśród plusów wyróżnić można możliwość pozyskania środków odbiorców działań oraz łączenie ich z dotacjami (opłaty bywają wkładem własnym).
Z kolei minusy to konieczaność kontroli rozliczeń, by nie powstał zysk – inaczej działalność staje się gospodarczą. Poza tym musi się ona mieścić w tzw. sferach pożytku publicznego, czyli w działalności społecznej.
Więcej nt. działalności odpłatnej pisaliśmy w artykule „Jak sprzedawać w fundacji lub w stowarzyszeniu bez działalności gospodarczej?”.
Działalność gospodarcza
To prowadzenie sprzedaży usług lub produktów z możliwością generowania zysku. Ten zysk zawsze przeznacza się na cele statutowe. Fundacja może prowadzić np. sklep, usługi szkoleniowe czy doradcze. Warto jednak pamiętać, że działalność gospodarcza nie może zdominować działalności statutowej.
Plusy: pozwala fundacji budować stabilne przychody, daje dużą swobodę w wyborze działań.
Minusy: wymaga wpisu do rejestru przedsiębiorców, pełnej księgowości, często też rozliczeń z VAT i CIT.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć działalność gospodarczą w fundacji, zajrzyj do artykułu Fundacja a działalność gospodarczą – co warto wiedzieć?
Jak zaplanować sprzedaż w fundacji?
Sprzedaż w fundacji nie powinna być spontaniczna – wymaga planu i odpowiednich zapisów w dokumentach. Kluczową rolę odgrywa statut, bo to on decyduje, czy dana działalność w ogóle będzie możliwa.
Co trzeba uwzględnić w statucie?
Przede wszystkim powinniśmy:
- przewidzieć działalność gospodarczą i/lub odpłatną pożytku publicznego w źródłach finansowania,
- w przypadku działalności gospodarczej najczęściej należy też podać kody PKD, w których będziemy prowadzili działalność gospodarczą.
Bez takich zapisów fundacja nie może legalnie prowadzić sprzedaży. Dlatego warto przygotować statut od razu z myślą o przyszłych planach. Praktyczne wskazówki dot. statutu znajdziesz w artykule Statut fundacji – wszystko, co warto wiedzieć.
Kolejny krok to zaplanowanie kwestii finansowych i podatkowych:
- jeśli przyjmujesz gotówkę, przekroczenie obrotu 20 tys. zł rocznie na rzecz osób fizycznych oznacza obowiązek kasy fiskalnej,
- po osiągnięciu 200 tys. zł przychodów możesz stracić prawo do zwolnienia z VAT ze względu na wysokość obrotu (uwaga: niektóre rodzaje działalność są wykluczone z tego zwolnienia np. doradztwo),
- przy działalności gospodarczej pojawia się obowiązek rozliczeń CIT.
Konieczne jest też wyodrębnienie w księgowości każdego rodzaju działalności – nieodpłatnej, odpłatnej i gospodarczej. Dzięki temu łatwo sprawdzić, które działania się bilansują, a które generują zysk lub stratę.
Przykłady fundacji, które łączą misję z usługami
Poniżej przedstawiamy kilka prawdziwych przykładów fundacji, które świadczą usługi.
Fundacja Damy Radę (Tarnobrzeg)
Fundacja powstała w 2021 roku z inicjatywy Katarzyny Jugo, która wcześniej prowadziła sklep z akcesoriami niemowlęcymi. W fundacji rozwinięto działalność skierowaną do mam i rodziców. Fundacja prowadzi:
- działalność nieodpłatną – są to warsztaty i spotkania dla rodziców, konferencje dotyczące zdrowia psychicznego, szkoła narodzin dla kobiet w ciąży i ich partnerów; w zeszłym roku w tych działaniach wzięło udział ponad 700 osób,
- działalność odpłatną – zajęcia sensoryczne, warsztaty z chustonoszenia, gordonki,
- działalność gospodarczą – sprzedaż artykułów okołoporodowych i akcesoriów niemowlęcych, planowana także sprzedaż online.
To przykład fundacji, która spójnie łączy działalność społeczną z ofertą dla rodziców i dzieci.
Fundacja Twoja Rola (Gdańsk)
Skupia się na pomocy społecznej i edukacji ekologicznej. Prowadzi urban farmę „Manufaktura Ogrody Sitowie”, w której osoby w kryzysie bezdomności i z niepełnosprawnościami uczą się samodzielności. Prowadzi:
- działalność nieodpłatna – mieszkania treningowe i działania reintegracyjne.
- działalność odpłatna – zajmuje się produkcją i sprzedażą probiotycznych przetworów, tj.: kiszone ogórki, kimchi, czarny czosnek, zakwas buraczany; produkty trafiają do lokalnych sklepów, na targi i do sprzedaży internetowej.
Fundacja zatrudnia 6 osób i pokazuje, że działania reintegracyjne można połączyć z produkcją wartościowych produktów.
Więcej informacji nt. tej fundacji znajdziesz tutaj.
Fundacja Serce dla Sportu
Początkowo skupiona na pomocy sportowcom w trudnej sytuacji życiowej, dziś prowadzi działania głównie dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami.
Prowadzi:
- działalność statutową – jest to organizacja obozów i półkolonii sportowych, rehabilitacja, promocja zdrowia,
- działalność gospodarczą – usługi fizjoterapeutyczne, obozy i zajęcia sportowe dla dzieci zdrowych.
Fundacja zatrudnia 8 pracowników, dysponuje budżetem 800 tys. – 1 mln zł rocznie, a 20–30% przychodów pochodzi z działalności gospodarczej. Rozwinęła też program reintegracyjny – osoby z grup defaworyzowanych, które się sprawdziły, zostają liderami nowych projektów.
Więcej informacji nt. tej fundacji znajdziesz tutaj.
Fundacja Alchemia (Kraków)
Powstała z inicjatywy właścicieli klubu Alchemia, znanego miejsca spotkań i koncertów na krakowskim Kazimierzu. W działalności statutowej tej fundacji znajduje się organizacja koncertów niszowej, offowej muzyki, wsparcie kultury alternatywnej.
Najczęstsze błędy przy łączeniu misji z usługami
Łączenie działalności społecznej z zarabianiem wymaga ostrożności. Najczęstsze błędy to:
- brak odpowiednich zapisów w statucie – fundacja nie ma prawa prowadzić działalności, której nie przewidziano w dokumentach,
- traktowanie działalności odpłatnej jak gospodarczej – nawet niewielki zysk zmienia jej charakter i wymaga odpowiednich rozliczeń,
- dominacja działalności gospodarczej – gdy obroty gospodarcze są wielokrotnie wyższe od działań statutowych, fundacja może zostać uznana za „ukrytą firmę”.
Aby tego uniknąć, warto już na początku przygotować dobry statut i jasno rozgraniczyć działalności.
Chcesz zaplanować sprzedaż w fundacji i stworzyć statut zawierający odpowiedni zapisy? Zapraszamy do skorzystania z naszego kursu online „Fundacja bez tajemnic”.
FAQ – najczęstsze pytania o fundacje i usługi
- Czy fundacja może osiągać zysk?
Tak. Fundacja może wykazywać zysk, ale musi go przeznaczyć na realizację celów statutowych. Nie ma możliwości wypłaty dywidendy czy podziału zysku między fundatorów lub pracowników.
- Czy fundacja płaci podatek CIT?
Nie ma ogólnego zwolnienia z CIT dla wszystkich fundacji. Zwolnienie dotyczy tylko niektórych celów statutowych (m.in. pomoc społeczna, kultura, sport). Jeżeli fundacja przeznacza dochód na inne cele, powstaje obowiązek zapłaty podatku CIT.
- Czy fundacja może prowadzić tylko działalność gospodarczą?
Nie. Zgodnie z prawem działalność gospodarcza fundacji nie może być dominująca w stosunku do działalności statutowej. Jeśli sprzedaż zdominuje działania społeczne, fundacja ryzykuje kontrolą i utratą wiarygodności.
- Czy można prowadzić ten sam rodzaj działań w działalności odpłatnej i gospodarczej?
Nie. Ustawa wprost zakazuje prowadzenia działalności odpłatnej pożytku publicznego i działalności gospodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności.
Fundacja ze sprzedażą – podsumowanie
Fundacja może zarabiać, prowadzić sprzedaż usług i produktów, a jednocześnie działać non profit. Kluczem jest znajomość przepisów, dobre planowanie i pilnowanie, by działalność gospodarcza nie zdominowała celów statutowych. Sprzedaż usług i produktów nie wyklucza misji społecznej – przeciwnie, może ją wspierać i zapewniać jej trwałość.
Co dalej, czyli jak możemy Ci pomóc?
Chcesz dowiedzieć się więcej i przejść od teorii do praktyki? Masz dwie możliwości:
Kurs online Fundacja bez tajemnic
To rozwiązanie dla osób, które chcą samodzielnie przejść przez proces i dokładnie zrozumieć wszystkie zasady. W kursie znajdziesz kilkanaście godzin materiałów wideo, checklisty, przykłady statutów i praktyczne instrukcje. Dzięki niemu dowiesz się m.in.:
- jak przygotować statut fundacji,
- czym różni się działalność odpłatna od gospodarczej,
- jak stworzyć strukturę fundacje (organy, ich kompetencje i zależności między nimi),
- jak zaplanować źródła finansowania,
- jakie obowiązki księgowe i podatkowe czekają fundację.
Przejdź teraz tutaj i zapoznaj się ze szczegółami.
Kompleksowa usługa założenia fundacji od A do Z
Jeśli wolisz powierzyć proces specjalistom, zajmiemy się wszystkim za Ciebie. Nasza usługa obejmuje:
- rozmowę wstępną, podczas której analizujemy Twoje potrzeby i cele – sprawdzamy, czy fundacja jest najlepszą formą prawną w Twoim przypadku,
- przygotowanie statutu dopasowanego do Twojej wizji i planów (w tym zapisy o działalności odpłatnej i gospodarczej),
- wszystkie formalności – od wizyty u notariusza po wpis do KRS (przygotowujemy wszystkie uchwały, oświadczenia i wniosek niezbędny do rejestracji w KRS),
- dalsze zgłoszenia po rejestracji – do urzędu skarbowego i rejestru beneficjentów rzeczywistych,
- wsparcie przy starcie – np. pomoc w wyborze biura rachunkowego, czy konta bankowego.
Dzięki temu masz pewność, że Twoja fundacja od początku działa zgodnie z prawem, a wszystkie dokumenty są przygotowane profesjonalnie.
O tym jak wygląda zakładanie fundacji wspólnie z nami przeczytasz tutaj.
Masz pytania? Wypełnij formularz kontaktowy na stronie i sprawdź, jak możemy pomóc w Twoim przypadku.
Witam chciałbym założyć fundacje są dwie osoby określone cele wiemy gdzie i jak chcemy pomagać. Nurtuje nas tylko jedna sprawa mianowicie np. Jest fundacja składająca się z dwóch osób prezes i wiceprezes członek zarządu,
Fundacja zbiera pieniądze pozyskuje darowizny np. na zdobienie podjazdu do bloku dla osób na wózkach inwalidzkich (materiał montaż kompleksowa usługa ) powiedzmy cel koszt takiego podjazdu 25 tys zł fundacja uzbierała na cel całą kwotę i chce zlecić wykonanie firmie i tu pojawia się moje pytanie powiedzmy że prezes fundacji lub wiceprezes ma firmę budowlaną. Jak i czy wogole to jest możliwe by fundacja mogła zlecić wykonanie firmie której jeden z założycieli fundacji jest prezesem
Dzień dobry,
Tak – fundacja może zlecić wykonanie usługi firmie należącej do prezesa lub wiceprezesa, ale wyłącznie przy spełnieniu określonych warunków, w szczególności wynikających ze statutu fundacji.
Kluczowe są trzy kwestie:
1. Zapisy statutu
Statut musi wyraźnie dopuszczać zawieranie umów pomiędzy fundacją a członkami jej zarządu lub podmiotami z nimi powiązanymi. Jeżeli statut zawiera zakaz takich umów, to zlecenie jest niedopuszczalne, niezależnie od intencji.
2. Podpisanie umowy i wyłączenie z decyzji
Członek zarządu, którego firma ma realizować zlecenie:
– nie może brać udziału w podejmowaniu decyzji o wyborze wykonawcy,
– nie może podpisywać umowy w imieniu fundacji.
Umowę musi podpisać inny, niezainteresowany członek zarządu albo inny organ wskazany w statucie (np. rada fundacji).
3. Warunki rynkowe i transparentność
Umowa musi być zawarta na warunkach rynkowych, z zachowaniem przejrzystości (najlepiej z porównaniem ofert), tak aby nie było wątpliwości, że fundacja nie finansuje prywatnego interesu członka zarządu.
Podsumowując: jest to możliwe, ale tylko wtedy, gdy statut na to pozwala i gdy osoba powiązana z wykonawcą jest wyłączona z decyzji oraz podpisywania umowy.
Warto też jeszcze zwrócić uwagę, że posiadanie statusu organizacji pożytku publicznego lub przedsiębiorstwa społecznego znacząco zaostrza zasady działania fundacji, bo wiąże się z większą kontrolą i obowiązkiem pełnej przejrzystości.
Jeśli uzna Pan, że nasze wsparcie przy tworzeniu statutu się przyda, to zachęcamy do współpracy 🙂
pozdrowienia,
Waldek Żbik