ZUS w fundacji zależy od tego, na jakiej podstawie ktoś działa w organizacji i co faktycznie robi. Sama forma fundacji nie powoduje jeszcze obowiązku opłacania składek.
Z drugiej strony wokół tego tematu narosło wiele uproszczeń. Często można spotkać się ze stwierdzeniem, że w fundacji „płaci się tylko 9% składki zdrowotnej”, co dla wielu osób brzmi jak alternatywa wobec działalności gospodarczej. Problem w tym, że jest to tylko jedna z możliwych sytuacji. Dlatego przed podjęciem decyzji o założeniu fundacji warto zrozumieć prostą zasadę: o obowiązku składek decyduje sposób współpracy i rzeczywisty zakres pracy — nie sama nazwa „fundacja”.
Kiedy fundacja płaci ZUS, a kiedy nie
To, czy w fundacji pojawia się obowiązek składek, zależy od tego, jak wygląda współpraca z organizacją w praktyce. Fundacja może działać w bardzo różnych modelach. W jednej sytuacji składki społeczne rzeczywiście się nie pojawiają, ale w innej fundacja funkcjonuje dokładnie tak jak firma i trzeba płacić pełny ZUS.
Różnica nie wynika z samej formy prawnej (fundacja), tylko z tego:
- czy dana osoba tylko zarządza fundacją,
- czy wykonuje w niej codzienną pracę,
- czy współpraca opiera się na umowie (np. o pracę lub zlecenia),
- czy istnieją inne źródła dochodu, np. działalność gospodarcza.
To właśnie te elementy decydują o tym, czy powstaje obowiązek składek i w jakim zakresie.
Kiedy fundacja płaci pełny ZUS? (umowa o pracę)
Najprostsza sytuacja to zatrudnienie na umowę o pracę. Jeżeli fundacja podpisuje z kimś umowę o pracę, to działa dokładnie tak jak każda firma zatrudniająca pracowników:
- pracownik podlega wszystkim ubezpieczeniom,
- naliczane są składki emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe,
- wynagrodzenie brutto jest podstawą do naliczeń,
- część składek płaci pracownik, a część fundacja.
Nie ma tutaj żadnych wyjątków ani ulg wynikających z tego, że to jest fundacja.
W praktyce oznacza to, że: jeśli ktoś pracuje „jak na etacie”, to ZUS będzie taki jak na etacie — niezależnie od tego, czy to fundacja, spółka czy jednoosobowa działalność.
Wniosek: Umowa o pracę w fundacji zawsze oznacza pełny ZUS.
Warto przy tym podkreślić, że sam fakt prowadzenia fundacji, tego, że ktoś jest fundatorem lub prezesem zarządu fundacji (również takiej, która prowadzi działalność gospodarczą), nie jest przesłanką do objęcia tej osoby obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. I to jest istotna różnica fundacji względem działalności gospodarczej.
Umowa zlecenia w fundacji – jak to wygląda w praktyce
Druga często spotykana forma współpracy to umowa zlecenia. W tym przypadku sytuacja jest trochę bardziej elastyczna, ale nadal opiera się na ogólnych zasadach:
- składki emerytalne i rentowe są obowiązkowe,
- składka chorobowa jest dobrowolna (trzeba się do niej zgłosić),
- składka wypadkowa zależy od sytuacji,
- podstawą jest wynagrodzenie z umowy.
Co ważne — fundacja nie ma tutaj żadnego specjalnego statusu. Jest traktowana dokładnie tak samo jak każda firma zlecająca wykonanie usług.
Wyjątki, które czasem pojawiają się w praktyce (np. brak składek dla studenta do 26 roku życia), wynikają z przepisów ogólnych, a nie z tego, że umowa jest zawarta z fundacją.
W praktyce oznacza to, że:
- ZUS (składki społeczne) będzie obowiązkowy, jeżeli umowa zlecenia jest jedynym lub głównym tytułem do ubezpieczenia,
- ZUS może być ograniczony lub nie wystąpić, jeżeli dana osoba ma już inny tytuł (np. etat z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym albo status studenta do 26 roku życia).
Wniosek: Umowa zlecenia w fundacji działa tak samo jak w biznesie — bez „preferencji fundacyjnych”.
Wynagrodzenie z powołania – skąd bierze się „9% zdrowotnej”
To najważniejszy i jednocześnie najbardziej mylący element całego tematu. Członek zarządu fundacji może otrzymywać wynagrodzenie na podstawie powołania, czyli uchwały.
W takiej sytuacji:
- nie ma umowy o pracę,
- nie ma umowy zlecenia,
- wynagrodzenie wynika z pełnienia funkcji w zarządzie.
I właśnie tutaj pojawia się szczególna sytuacja:
- wynagrodzenie podlega podatkowi PIT,
- podlega składce zdrowotnej,
- ale nie powoduje automatycznie obowiązku składek społecznych.
To dlatego można spotkać artykuły mówiące o tym, że „w fundacji płaci się tylko 9% zdrowotnej”.
Gdzie pojawia się problem?
Kluczowe jest rozróżnienie dwóch rzeczy: funkcji zarządczej i pracy operacyjnej.
Funkcja zarządcza
To sytuacja, w której dana osoba:
- podejmuje decyzje,
- zarządza fundacją,
- reprezentuje ją na zewnątrz.
W takim przypadku wynagrodzenie z powołania jest uzasadnione.
Praca operacyjna
To sytuacja, w której ta sama osoba:
- realizuje projekty,
- wykonuje konkretne usługi,
- pracuje „codziennie” w organizacji.
Wtedy pojawia się ryzyko, że: to nie jest już tylko funkcja zarządcza, ale faktyczna praca. A to może oznaczać konieczność:
- zawarcia umowy,
- albo naliczenia składek.
Wniosek: Powołanie działa tylko dla zarządzania. Nie możemy wykonywać pracy operacyjnej na rzecz fundacji i udawać, że to zarządzanie. Jeśli tak zrobimy narażamy się na problemy – ZUS może wrócić.
Tym samym wyciąganie jednego sposobu zarobkowania, który nie obejmuje całego zaangażowania i mówienie, że w „fundacji to tylko 9% ZUS” to półprawda i naciąganie rzeczywistości.
Fundacja prowadząca działalność gospodarczą – co się zmienia
Fakt, że fundacja prowadzi działalność gospodarczą nic nam nie zmienia w kontekście ZUS.
W takiej sytuacji:
- zatrudnienie pracowników → pełny ZUS,
- umowy zlecenia → zasady jak w firmie,
- zarząd na umowie o pracę → pełny ZUS,
- dodatkowa działalność (np. JDG) → pojawia się zbieg tytułów.
Tym samym zmiana formy z jednoosobowej działalności gospodarczej na fundację nie powoduje automatycznie „ucieczki od ZUS”. Jeżeli ktoś nadal wykonuje te same czynności, tylko w innej strukturze, to obowiązki w kontekście ZUS mogą być bardzo podobne.
Kiedy powstaje ZUS w fundacji
Najważniejsze sytuacje:
- umowa o pracę → pełne składki
- umowa zlecenia → składki społeczne (zależnie od sytuacji)
- powołanie → tylko składka zdrowotna (jeśli brak pracy operacyjnej)
- student do 26 lat (zlecenie) → brak składek społecznych
- kilka źródeł dochodu → możliwy zbieg tytułów
Jeżeli jesteś na etapie planowania fundacji, warto zobaczyć, jak wygląda to w całości, a nie tylko w kontekście ZUS.
Na naszych webinarach pokazujemy:
- kiedy fundacja ma sens
- kiedy nie ma sensu
- jak ustawić wynagrodzenia
- gdzie najczęściej pojawiają się błędy
Zobacz najbliższy webinar:
Zbieg tytułów – jak to naprawdę działa w fundacji
Zbieg tytułów to sytuacja, w której jedna osoba:
- pracuje w kilku miejscach jednocześnie
lub
- zarabia w różny sposób (np. etat + działalność + fundacja)
I właśnie wtedy sytuacja zaczyna być bardziej złożona i wymaga dokładniejszej analizy.
Dlaczego?
Bo system nie działa tak, że: „z każdej umowy płacisz wszystko”.
Działa inaczej. Najpierw ustala główny tytuł do ubezpieczenia, a dopiero potem „układa” pozostałe źródła dochodu i zakres składek.
Jak czytać zbieg tytułów?
Zawsze analizuj w tej kolejności:
- Czy jest etat?
- Czy jest działalność gospodarcza?
- Czy są umowy cywilnoprawne?
- Czy jest powołanie w fundacji?
Dopiero potem: sprawdzasz, gdzie powstaje obowiązek składek
Model 1 – etat + fundacja
To najczęstszy przypadek u osób, które „testują” fundację.
Sytuacja
- pracujesz na etacie
- działasz w fundacji (np. zlecenie albo zarząd)
Co decyduje? Kluczowe jest wynagrodzenie z etatu.
Wariant A – etat ≥ minimalne wynagrodzenie
Wówczas:
- pełny ZUS z etatu
- fundacja:
- zlecenie → często bez pełnych składek społecznych
- powołanie → tylko zdrowotna
- system uznaje etat za główne źródło
Wariant B – etat < minimalne wynagrodzenie
Wówczas:
- etat nie „domyka” obowiązku ZUS
- fundacja może generować dodatkowe składki
- wtedy pojawia się ZUS z kilku źródeł
Wniosek: Etat często upraszcza sytuację, ale tylko jeśli spełnia warunek minimalnego wynagrodzenia.
Model 2 – działalność gospodarcza + fundacja
To kluczowy przypadek dla osób przechodzących z jednoosobowej działalności gospodarczej (takie sytuacje się zdarzają).
W tym wariancie:
- prowadzisz działalność
- działasz w fundacji
Jak działa system?
Działalność gospodarcza (w ramach działalności jednoosobowej):
- jest samodzielnym tytułem do ZUS
- bardzo często „dominuje” nad innymi
Typowe konfiguracje
- JDG + powołanie w fundacji
- ZUS społeczny → z działalności
- powołanie → tylko zdrowotna
- JDG + zlecenie w fundacji
- zależy od podstawy składek w JDG
- możliwy ograniczony ZUS ze zlecenia
Wniosek: Fundacja nie „zastępuje” działalności gospodarczej. ZUS z JDG dalej istnieje. Sytuacja wyglądałaby inaczej, gdybyśmy mieli w fundacji etat z minimalną pensją.
Model 3 – powołanie + praca operacyjna (największe ryzyko)
To najczęstszy błąd. Sytuacja
- formalnie: członek zarządu (powołanie)
- faktycznie: wykonawca pracy
Jak to wygląda w praktyce?
Osoba:
- prowadzi projekty
- wykonuje usługi
- działa codziennie
Ale rozliczana jest w ramach wynagrodzenia z powołania
Co może zrobić ZUS?
Może uznać, że to nie jest tylko funkcja zarządcza, ale realna praca. A wtedy powinny być składki jak przy umowie.
Wniosek: Powołanie nie chroni przed ZUS, jeśli jest faktyczna pracą wykraczającą poza zarządzanie.
Model 4 – kilka źródeł dochodu jednocześnie
Możliwe są też bardziej złożone sytuacje:
- etat + działalność + fundacja
- kilka zleceń
- działalność + etat + powołanie
Co wtedy decyduje?
- wysokość wynagrodzenia
- kolejność tytułów
- charakter pracy
Najważniejsze zasady zbiegu tytułów
- zawsze istnieje „główny tytuł”
- nie zawsze płacisz ZUS z każdego źródła
- powołanie działa tylko dla zarządzania
- działalność gospodarcza rzadko „znika”
- etat może uprościć sytuację
- każdy przypadek trzeba policzyć indywidualnie
Czy w jednej fundacji można mieć etat i wynagrodzenie z powołania?
Tak, w jednej fundacji możliwe jest jednoczesne otrzymywanie wynagrodzenia z różnych tytułów, np. z umowy o pracę i z powołania do zarządu.
Trzeba jednak bardzo wyraźnie rozdzielić te dwie role.
Wynagrodzenie z powołania dotyczy wyłącznie funkcji zarządczej, czyli:
- kierowania fundacją,
- podejmowania decyzji,
- reprezentowania organizacji.
Natomiast umowa o pracę powinna dotyczyć konkretnych obowiązków operacyjnych, takich jak:
- realizacja projektów,
- wykonywanie usług,
- bieżąca praca w organizacji.
Kluczowe jest to, aby te dwa zakresy się nie pokrywały.
Jeżeli ta sama czynność byłaby „podwójnie” wynagradzana (raz jako powołanie, a raz jako etat), pojawia się ryzyko zakwestionowania takiego modelu.
W praktyce oznacza to, że:
- można łączyć powołanie i etat w jednej fundacji,
- ale tylko wtedy, gdy wyraźnie oddzielone są funkcje zarządcze od pracy operacyjnej,
- a sposób wynagradzania odpowiada temu, co faktycznie robi dana osoba
Jak zaplanować model wynagrodzenia w fundacji?
ZUS w fundacji jest efektem końcowym. Najpierw trzeba zaprojektować sposób działania organizacji, a dopiero potem analizować składki.
W praktyce oznacza to, że kluczowe znaczenie mają podstawowe decyzje organizacyjne:
- kto w fundacji pełni funkcję zarządczą (czyli podejmuje decyzje i odpowiada za kierowanie organizacją — co samo w sobie nie oznacza wykonywania pracy operacyjnej ani automatycznego obowiązku składek),
- kto wykonuje pracę operacyjną (czyli realizuje projekty, usługi i codzienne działania — to właśnie ten element najczęściej wpływa na konieczność zastosowania umowy i powstanie obowiązku ZUS),
- czy fundacja prowadzi działalność gospodarczą (czyli działa w sposób zorganizowany i powtarzalny, realizując odpłatne działania — co w praktyce wpływa na organizację pracy, ale samo w sobie nie przesądza o obowiązku składek),
- z jakich źródeł będą pochodzić przychody (np. dotacje, granty, sprzedaż usług, darowizny — źródło finansowania nie decyduje bezpośrednio o ZUS, ale często wpływa na sposób organizacji pracy i model wynagrodzenia).
To właśnie te elementy decydują o tym, czy i w jakim zakresie pojawi się obowiązek ZUS.
Najczęściej bezpieczny model działania opiera się na jasnym rozdzieleniu ról oraz podstaw wynagradzania.
W takim układzie:
- funkcja zarządcza jest realizowana na podstawie powołania (czyli wynagrodzenie dotyczy wyłącznie zarządzania, podejmowania decyzji i reprezentowania fundacji),
- działania operacyjne są wykonywane na odrębnej podstawie (np. w ramach umowy o pracę, umowy zlecenia lub działalności gospodarczej — w zależności od charakteru pracy),
- jasno rozdzielone są tytuły do wynagrodzenia (czyli inne zasady dotyczą wynagrodzenia za zarządzanie, a inne za wykonywanie pracy — i nie są one łączone w ramach jednego tytułu),
- sposób wynagradzania odpowiada rzeczywistemu zakresowi obowiązków (czyli forma współpracy jest dopasowana do tego, co dana osoba faktycznie robi w fundacji).
Życie, czyli gdzie najczęściej pojawiają się błędy
Z doświadczenia wynika, że największe problemy nie wynikają z samych przepisów, ale z ich uproszczonego rozumienia.
Najczęstszy scenariusz wygląda bardzo podobnie:
- ktoś trafia na informację, że „fundacja nie ma ZUS”,
- buduje pod to cały model działania,
- a dopiero później okazuje się, że rzeczywistość wygląda inaczej.
W efekcie konieczne są zmiany — w strukturze, umowach albo sposobie wynagradzania.
Nie dlatego, że przepisy się zmieniły.
Dlatego, że model od początku nie był dopasowany do tego, jak fundacja ma działać w praktyce.
Dlaczego warto przeanalizować swoją sytuację wcześniej?
ZUS w fundacji nie jest decyzją „czy płacę, czy nie”. To efekt tego:
- jak wygląda Twoja rola w fundacji,
- jak będziesz pracować,
- na jakiej podstawie będziesz wynagradzany,
- jakie masz inne źródła dochodu.
Dlatego przed założeniem fundacji albo zmianą modelu działania warto:
- przeanalizować swój rzeczywisty sposób pracy,
- zaplanować model wynagrodzenia,
- sprawdzić możliwe warianty i ryzyka.
Jeśli chcesz zrobić to świadomie i bezpiecznie
Na tym etapie najwięcej sensu ma odniesienie tego artykułu do Twojej konkretnej sytuacji.
Możesz to zrobić na trzy sposoby:
- indywidualne doradztwo – jeżeli masz już konkretny model działania i chcesz sprawdzić, jak go poprawnie ułożyć (w tym ZUS i wynagrodzenia),
- kompleksowe założenie fundacji – jeżeli chcesz mieć od początku dobrze zaprojektowaną strukturę, dopasowaną do tego, co faktycznie będziesz robić,
- kurs online – jeżeli chcesz samodzielnie przejść przez cały proces.
To trzy różne drogi, ale każda z nich prowadzi do tego samego celu: dobrze zaprojektowanej fundacji, w której ZUS jest konsekwencją świadomych decyzji, a nie zaskoczeniem.
Najważniejsze wnioski
- fundacja sama w sobie nie eliminuje ZUS,
- kluczowy jest sposób współpracy i rzeczywisty zakres obowiązków,
- powołanie ma zastosowanie tylko do funkcji zarządczej,
- wykonywanie pracy operacyjnej zmienia sytuację składkową,
- zbieg tytułów wymaga indywidualnej analizy,
- większość błędów wynika z uproszczeń, a nie z przepisów — dlatego warto odnieść temat do własnej sytuacji przed podjęciem decyzji.
FAQ – ZUS w fundacji
Czy wolontariat w fundacji podlega ZUS?
Nie, wolontariat co do zasady nie podlega składkom ZUS, ponieważ nie jest formą odpłatnego wykonywania pracy. Wolontariusz działa na podstawie porozumienia, a nie umowy o pracę czy zlecenia, i nie otrzymuje wynagrodzenia. Kluczowe jest jednak to, aby zakres działań rzeczywiście miał charakter wolontariacki.
Czy można mieć kilka tytułów do ZUS jednocześnie?
Tak, jest to bardzo częsta sytuacja, szczególnie gdy ktoś łączy etat, działalność gospodarczą i współpracę z fundacją. System ubezpieczeń nie zabrania posiadania wielu źródeł dochodu. Kluczowe jest jednak to, że nie każde z nich będzie generować pełne składki. Ostateczny zakres obowiązków zależy od tego, który tytuł jest „główny”.
Czy zawsze płaci się składki z każdego źródła dochodu?
Nie, składki nie zawsze są naliczane z każdego źródła jednocześnie. System ZUS najpierw ustala główny tytuł do ubezpieczenia, a dopiero potem analizuje pozostałe. W niektórych przypadkach drugie źródło może być zwolnione ze składek społecznych. Dlatego każdą sytuację trzeba rozpatrywać indywidualnie.
Czy powołanie w fundacji zawsze oznacza brak składek społecznych?
Nie, powołanie nie zawsze chroni przed składkami społecznymi. Działa ono tylko wtedy, gdy dana osoba faktycznie pełni wyłącznie funkcję zarządczą. Jeżeli jednak wykonuje regularną pracę operacyjną na podstawie umowy o pracę, czy umowy zlecenia, to sytuacja wygląda już inaczej.
Czy ZUS może zakwestionować model wynagrodzenia w fundacji?
Tak, ZUS ma prawo ocenić, czy sposób wynagradzania odpowiada rzeczywistemu charakterowi pracy. Jeżeli formalnie mamy powołanie, a w praktyce wykonywana jest praca operacyjna, może to zostać podważone. W takiej sytuacji możliwe jest naliczenie zaległych składek wraz z odsetkami. Dlatego kluczowa jest zgodność formy z rzeczywistością.
Czy działalność operacyjna w fundacji zawsze oznacza ZUS?
W wielu przypadkach tak, ponieważ wykonywanie konkretnych zadań i usług przypomina klasyczną pracę lub zlecenie. Jeżeli działania mają charakter powtarzalny i zarobkowy, trudno uznać je wyłącznie za funkcję zarządczą. Wtedy powstaje ryzyko obowiązku składek społecznych. Kluczowe jest więc właściwe rozdzielenie ról.
Czy można mieć zaległości ZUS w fundacji?
Tak, i zdarza się to częściej, niż się wydaje. Najczęściej wynika to z błędnej kwalifikacji współpracy, np. traktowania pracy operacyjnej jako powołania. W przypadku kontroli ZUS może naliczyć składki wstecz wraz z odsetkami. Dlatego tak ważne jest poprawne zaplanowanie modelu od początku.
Jeśli chcesz to uporządkować w swojej sytuacji….
Każdy model fundacji wygląda trochę inaczej. Nawet przy tych samych przepisach różnice w sposobie działania mogą prowadzić do zupełnie innych konsekwencji — również w zakresie ZUS.
Dlatego zamiast dopasowywać się do ogólnych przykładów, często lepszym rozwiązaniem jest krótkie odniesienie tego tematu do własnej sytuacji.
Jeżeli jesteś na etapie decyzji albo masz już fundację i chcesz upewnić się, że wszystko jest poukładane poprawnie, możesz zacząć od krótkiej konsultacji.
To pozwala:
- sprawdzić, czy Twój model działania jest spójny,
- wychwycić potencjalne ryzyka,
- zobaczyć, jakie masz realne opcje.
Jeśli to temat dla Ciebie skontaktuj się z nami.
